English [en]   ??????? [ar]   Deutsch [de]   espa?ol [es]   fran?ais [fr]   hrvatski [hr]   italiano [it]   日本語 [ja]   ??? [ko]   lietuvi? [lt]   Nederlands [nl]   polski [pl]   português do Brasil [pt-br]   roman? [ro]   русский [ru]   Shqip [sq]   укра?нська [uk]   簡體中文 [zh-cn]  

To t?umaczenie mo?e nie uwzgl?dnia? zmian od 2015-11-21 dokonanych w oryginale angielskim. Mo?ecie podejrze? zmiany. Aby zapozna? si? z informacjami dotycz?cymi utrzymywania t?umaczeń tego artyku?u, prosz? odwiedzi? stron? t?umaczeń.

Komu tak na prawd? s?u?y ten serwer?

刀塔自走棋手游什么时候出 www.zvajc.icu Richard Stallman

(Pierwsza wersja opublikowana w Boston Review.)

W Internecie, oprogramowanie w?asno?ciowe nie jest jedyn? drog? do utraty wolno?ci. Us?uga zast?puj?ca oprogramowanie [Service as a Software Substitute - SaaSS przyp. t?um.] jest inn? metod? pozwolenia obcej osobie kontrolowania naszego sposobu przetwarzania danych.

SaaSS znaczy, ?e u?ywacie us?ug? udost?pnian? przez kogo? innego w zamian za uruchamianie w?asnej kopii programu. Termin jest nasz; artyku?y i reklamy nie u?ywaj? go i nie powiedz? wam czy dany serwis jest SaaSS. Zamiast tego, b?d? u?ywali niejasnego terminu „chmura”, który ??czy SaaSS z innymi praktykami, nadu?ywaj?cymi i nie. Za pomoc? wyja?nień i przyk?adów na tej stronie, sami rozró?nicie czy dany serwis jest SaaSS.

Podstawy: Jak oprogramowanie w?asno?ciowe zabiera nam wolno??

Technologia cyfrowa mo?e da? nam wolno??; mo?e tak?e nasz? wolno?? odebra?. Pierwszym zagro?eniem dla kontroli naszego przetwarzania jest oprogramowanie w?asno?ciowe: program którego u?ytkownik nie mo?e kontrolowa? poniewa? to w?a?ciciel (firma taka jak Apple czy Microsoft) ma nad nim kontrol?. W?a?ciciel cz?sto wykorzystuje t? niesprawiedliw? w?adz? umieszczaj?c w kodzie ró?nego rodzaju z?o?liwe funkcje takie jak spyware, backdoory, czy Digital Restrictions Management (DRM) [cyfrowe zarz?dzanie ograniczeniami, przyp. t?um.] (zwane w ich propagandzie jako „Digital Rights Management”).

Naszym rozwi?zaniem tego problemu jest rozwijanie wolnego oprogramowania i odrzucanie oprogramowania w?asno?ciowego. Wolne oprogramowanie oznacza, ?e my, jako u?ytkownicy, mamy cztery podstawowe prawa: (0) uruchamia? program w sposób, jaki sobie ?yczymy, (1) analizowa? i zmienia? kod ?ród?owy, tak, ?e program b?dzie robi? to, czego oczekujemy, (2) rozpowszechnia? wierne kopie, oraz (3) rozpowszechnia? kopie naszych zmodyfikowanych wersji. (Zobacz definicj? wolnego oprogramowania.)

Dzi?ki wolnemu oprogramowaniu, my - u?ytkownicy, odzyskujemy kontrol? nad przetwarzaniem naszych danych. Oprogramowanie w?asno?ciowe nadal istnieje, ale mo?emy je usun?? z naszego ?ycia i wielu z nas tak zrobi?o. Jednak?e, w dzisiejszych czasach mamy do czynienia z nowym zagro?eniem naszego przetwarzania: us?uga zast?puj?ca oprogramowanie [ang. Service as a Software Substitute (SaaSS)]. Dla dobra naszej wolno?ci, musimy to tak?e odrzuci?.

W jaki sposób us?uga zast?puj?ca oprogramowanie odbiera nam wolno??

Us?uga zast?puj?ca oprogramowanie [ang. Service as a Software Substitute (SaaSS)] oznacza u?ywanie us?ugi zamiast uruchamiania w?asnej kopii programu. Konkretniej kto? uruchamia serwer sieciowy, który wykonuje wybrane zadania zwi?zane z przetwarzaniem danych – przyk?adowo obróbka zdj?cia, t?umaczenie tekstu na inny j?zyk itp. – a nast?pnie zaprasza u?ytkowników do przetwarzania danych na tym serwerze. U?ytkowniczka wysy?a?aby swoje dane na serwer, który dokonuje dla niej obliczeń na dostarczonych danych, a nast?pnie zwraca wynik u?ytkowniczce lub w jej imieniu wykonuje dalsze kroki.

Obliczenia s? dla niej poniewa?, teoretycznie, ona mog?aby zrobi? to samo uruchamiaj?c program na swoim komputerze (niezale?nie od tego, czy ten program jest obecnie dla niej dost?pny). Gdy to za?o?enie jest nieprawdziwe, nie jest to SaaSS.

Takie serwery wyrywaj? u?ytkownikom kontrol? nawet bardziej nieub?aganie ni? oprogramowanie w?asno?ciowe. Oprogramowanie w?asno?ciowe dostarcza na ogó? u?ytkownikowi plik wykonywalny ale nie dostarcza jego ?róde?. To powoduje, ?e ci??ko przestudiowa? kod uruchamianego programu, wi?c ci??ko dociec co ten program tak naprawd? robi i równie ci??ko to zmieni?.

Przy SaaSS u?ytkownik nie dostaje nawet pliku wykonywalnego programu, który dla niego dokonuje obliczeń: znajduje si? on bowiem na serwerze, gdzie ?aden z u?ytkowników nie ma do niego dost?pu. Dlatego nie jest mo?liwym sprawdzi? co tak naprawd? ów program robi, ani tym bardziej nie mo?na go zmieni?.

Co wi?cej, SaaSS automatycznie prowadzi do nast?pstw równowa?nych ze z?o?liwymi cechami niektórych programów w?asno?ciowych.

Na przyk?ad, niektóre programy w?asno?ciowe s? „spyware”: program wysy?a dane na temat czynno?ci wykonywanych przez u?ytkownika. Microsoft Windows wysy?a informacje o dzia?aniach u?ytkownika do Microsoftu. Windows Media Player raportuj? czego u?ytkownik s?ucha b?d? co ogl?da. Amazon Kindle zg?asza które strony których ksi??ek u?ytkownik ogl?da i kiedy. Angry Birds zg?asza histori? geolokacji u?ytkownika.

W przeciwieństwie do oprogramowania w?asno?ciowego, SaaSS nie musi ukrywa? kodu, który pozyskuje dane u?ytkownika. To u?ytkownik musi wys?a? swoje dane na serwer aby mog?y zosta? przetworzone. Efekt tego jest taki sam jak spyware: operator serwera pozyskuje dane, bez specjalnego wysi?ku dzi?ki naturze SaaSS. Amy Webb, która nie mia?a zamiaru umieszcza? zdj?? swojej córki pope?ni?a b??d u?ywaj?c SaaSS (Instagram) do edycji zdj??. W końcu wyciek?y stamt?d.

Niektóre w?asno?ciowe systemy operacyjne maj? uniwersalne tylne drzwi, umo?liwiaj?ce komu? zdaln? instalacj? oprogramowania. Przyk?adowo, Windows ma uniwersalne tylne drzwi za pomoc? których Microsoft mo?e wymusi? zmian? ka?dego oprogramowania na danym komputerze. Niemal?e wszystkie przeno?ne telefony te? maj?. Niektóre aplikacje w?asno?ciowe te? maj? uniwersalne tylne drzwi; przyk?adowo klient Steam dla GNU/Linuksa umo?liwia deweloperowi zdaln? instalacj? wersji zmodyfikowanych.

Z SaaSS, operator serwera mo?e zmieni? oprogramowanie, które pracuje na serwerze. Powinien by? w stanie to zrobi?, poniewa? to jego komputer; ale efekt jest taki sam jak u?ywanie aplikacji prawnie zastrze?onej z uniwersalnymi tylnymi drzwiami: kto? ma mo?liwo?? aby potajemnie zmieni? sposób, w który si? dokonuj? obliczenia u?ytkownika.

Dlatego, SaaSS jest równowa?ne z uruchamianiem oprogramowania w?asno?ciowego ze spyware i uniwersalnymi backdoorami. Daje to operatorowi serwera nies?uszn? w?adz? nad u?ytkownikiem, i tej w?adzy musimy stawia? opór.

SaaSS i SaaS

Pierwotnie nazywali?my ten problem „SaaS”, co oznacza „Oprogramowanie jako us?uga” [ang. Software as a Service]. Jest to powszechnie u?ywany termin aby uruchamia? oprogramowanie na serwerze zamiast udost?pnia? kopii u?ytkownikom i my?leli?my, ?e to idealnie opisuje przypadki gdy ten problem si? pojawia.

Pó?niej dowiedzieli?my si?, ?e termin SaaS jest czasami u?ywany do serwisów komunikacji – czynno?ci, gdzie ten problem nie dotyczy. Dodatkowo, termin „Oprogramowanie jako us?uga” nie opisuje dlaczego ta praktyka jest z?a. Wymy?lili?my termin „Us?uga zast?puj?ca oprogramowanie” [ang. Service as a Software Substitute], który precyzyjniej okre?la z?? praktyk? i od razu opisuje, co jest z?ego z tym.

Rozgraniczenie pomi?dzy kwesti? SaaSS, a kwesti? oprogramowania w?asno?ciowego

SaaSS oraz oprogramowanie w?asno?ciowe prowadz? do tych samych – bolesnych – skutków, chocia? ich mechanizmy s? inne. W przypadku oprogramowania w?asno?ciowego otrzymujesz i u?ywasz kopii któr? ci??ko zmodyfikowa? i/lub jest to nielegalne. W przypadku SaaSS, problem polega na tym, ?e nie masz dost?pu do kopii, która dla Ciebie wykonuje obliczenia.

Te dwie kwestie s? mylone, nie tylko przez przypadek. Web deweloperzy u?ywaj? niejasnego terminu „aplikacja webowa(internetowa)” by móc traktowa? oprogramowanie serwerowe uruchamiane w przegl?darce na równi z programami, które uruchamiamy na swoich komputerach. Niektóre strony internetowe instaluj? tymczasowo nietrywialne, a czasem nawet bardzo du?e programy w JavaScripcie w naszych przegl?darkach bez informowania nas o tym. Je?li te programy w JavaScripcie nie s? wolnym oprogramowaniem, powoduj? tak? sam? niesprawiedliwo?? jak ka?de inne niewolne oprogramowanie. Tu, jednak?e, jeste?my zaniepokojeni kwesti? samego u?ywania serwisu.

Wiele osób wspieraj?cych wolne oprogramowanie zak?ada, i? problem SaaSS zostanie rozwi?zany przez rozwijanie wolnego oprogramowania dla serwerów. Dla dobra operatorów serwerów, programy na serwerach powinny by? wolne; je?li by?yby w?asno?ciowe, ich w?a?ciciele mieliby w?adz? nad serwerem. Jest to niesprawiedliwe wzgl?dem operatora serwera, a tak?e nie jest dobre dla u?ytkowników. Ale je?li oprogramowanie na serwerze jest wolne, nie chroni to u?ytkowników serwera przed efektami SaaSS. Takie oprogramowanie daje wolno?? operatorowi serwera, a nie u?ytkownikom.

Udost?pnianie kodu ?ród?owego serwera pomaga spo?eczno?ci: umo?liwia to wystarczaj?co bystrym u?ytkownikom aby ustawili w?asny, podobny, serwer z ewentualnymi zmianami. Sugerujemy licencj? GNU Affero GPL do oprogramowania, które zwykle by?oby u?ywane na serwerach.

Jednak?e ?aden z tych serwerów nie da Wam kontroli nad sposobem przetwarzania danych jakich na nim dokonujecie, dopóki to nie jest Wasz serwer. Mo?e zawierzacie serwerowi kolegi niektóre swoje obliczenia, podobnie jak mo?e pozwalacie koledze utrzymywa? oprogramowanie na waszym komputerze. Ca?a reszta serwerów by?aby SaaSS wzgl?dem Was. SaaSS zawsze podporz?dkowuje was w?adzy operatora serwera i jedynym lekarstwem na to jest nie u?ywa? SaaSS! Nie u?ywajcie czyjego? serwera do przetwarzania swoich danych.

To ilustruje jak du?a jest ró?nica mi?dzy „otwartym” a „wolnym”. Kod ?ród?owy, który jest otwartym jest, prawie zawsze, wolnym. Jednak pomys? serwisu „open software” w znaczeniu, ?e oprogramowanie na serwerze jest otwarte i/lub wolne, nie zajmuje si? problemem z SaaSS.

Us?ugi s? fundamentalnie inne ni? programy i zagadnienia etyczne, które s? poruszane przez us?ugi s? fundamentalnie inne ni? zagadnienia przy programach. Aby unikn?? zamieszania, unikamy terminów „wolny” czy „w?asno?ciowy„ gdy mówimy o us?ugach.

Odró?nianie SaaSS od innych us?ug sieciowych

Które serwisy online s? SaaSS? Najprostszym przyk?adem jest us?uga t?umaczeniowa, która t?umaczy (przyk?adowo) tekst z angielskiego na hiszpański. T?umaczenie tekstu jest obliczeniem w ca?o?ci Waszym. Mogliby?cie uruchomi? program na w?asnym komputerze je?li mieliby?cie odpowiedni program. (Etycznie by?oby, aby program by? wolny.) Us?uga t?umaczenia zast?puje ten program, wi?c jest Us?ug? zast?puj?c? oprogramowanie [ang. Service as a Software Substitute], czyli SaaSS. Poniewa? odmawia Wam kontroli nad waszymi obliczeniami, czyni Wam z?o.

Innym jasnym przyk?adem jest u?ywanie serwisu typu Flickr lub Instagram aby obrabia? zdj?cie. Obrabianie zdj?? jest czynno?ci?, któr? ludzie robili na w?asnych komputerach od dziesi?cioleci; czynienie tego na serwerze zamiast na w?asnym komputerze jest SaaSS.

Odrzucanie SaaSS nie oznacza odmawiania korzystania z jakichkolwiek serwerów utrzymywanych przez osoby inne ni? Wy. SaaS nie dotyczy wi?kszo?ci serwerów, poniewa? praca jak? na nich wykonujemy nie jest naszym prywatnym przetwarzaniem.

Pierwotnym pomys?em dla serwerów sieciowych nie by?o przetwarzanie danych, lecz publikowanie informacji. Do dzisiaj wi?kszo?? witryn internetowych w?a?nie to robi i nie dotyczy to problemu SaaSS, poniewa? dost?p do opublikowanych przez kogo? informacji nie jest przetwarzaniem naszych danych. Tak samo jest wtedy, gdy publikujemy nasze w?asne materia?y, np. prowadz?c bloga lub korzystamy serwisu micro-blogowego jak Twitter czy StatusNet. (Te us?ugi mog?, naturalnie, mie? inne problemy.) Tak samo w przypadku komunikacji, która nie ma by? prywatna, typu grupy czatowe.

Esencj? sieci spo?ecznych jest forma komunikacji i publikacji informacji, a nie SaaSS. Jednak?e serwis, którego g?ównym celem jest sie? spo?eczno?ciowa, mo?e tak?e posiada? us?ugi lub rozszerzenia, które by?yby SaaSS.

Je?li dana us?uga nie jest SaaSS, nie znaczy to, ?e jest dobra. S? jeszcze inne zagadnienia etyczne, które dotycz? us?ug. Przyk?adowo Facebook rozprowadza filmy video we Flashu, co zmusza u?ytkowników do uruchamiania niewolnego oprogramowania; wymaga u?ywania niewolnego JavaScript; daje zwodz?ce poczucie prywatno?ci gdy w rzeczywisto?ci kusi ich, aby dzielili swoje ?ycie z Facebookiem. S? to wa?ne kwestie, odmienne od zagadnienia SaaSS.

Us?ugi takie jak wyszukiwarki internetowe zbieraj? dane z sieci i pozwalaj? nam je zbada?. Ogl?danie tych zbiorów danych nie jest zwyk?ym przetwarzaniem naszych danych – nie dostarczamy tych zbiorów osobi?cie – wi?c korzystanie z takiej us?ugi, aby przeszuka? sie? nie jest SaaSS. Jednak?e u?ywanie czyjego? serwera aby wyszukiwa? w?asn? stron? jest SaaSS.

Kupowanie czego? przez Internet nie jest SaaS, gdy? przetwarzanie nie dotyczy naszych danych; to jest raczej wspólne przedsi?wzi?cie Wasze i sklepu. Kwesti? w handlu sieciowym jest raczej to, czy ufamy drugiej stronie i powierzymy im swoje pieni?dze i dane osobowe (pocz?wszy od imienia).

Strony, które s?u?? jako repozytoria, typu Savannah czy Sourceforge, nie s? same w sobie SaaSS, poniewa? zadaniem repozytorium jest publikowanie dostarczonych danych.

U?ywanie wspólnych serwerów przy grupowych projektach nie jest SaaSS, gdy? przetwarzanie nie jest Wasze w?asne. Przyk?adowo je?li edytujemy strony na Wikipedii, nie przetwarzamy swoich danych; wspó?pracujemy w przetwarzaniu danych Wikipedii. Wikipedia ma kontrol? nad w?asnymi serwerami, ale organizacje tak jak i osoby prywatne natykaj? si? na problem SaaSS gdy przetwarzaj? swoje dane na czyich? serwerach.

Niektóre strony oferuj? wielorakie us?ugi, i je?li jedna nie jest SaaSS, druga mo?e nim by?. Dla przyk?adu g?ównym celem Facebooka jest stworzenie portalu spo?eczno?ciowego i nie jest to SaaSS; jednak?e, wspiera aplikacje stron trzecich, w?ród których s? programy typu SaaSS. G?ówn? us?ug? serwisu Flickr jest dystrybucja zdj??, co nie jest SaaSS, ale posiada opcj? edycji zdj??, co jest ju? SaaSS. Podobnie u?ywanie Instagram aby umie?ci? zdj?cie nie jest SaaSS, ale u?ycie go do przetwarzania zdj?cia ju? jest SaaSS.

Przyk?ad Google Docs pokazuje jak skomplikowane mo?e by? oszacowanie jednej us?ugi. Umo?liwia edycj? dokumentu przez uruchamianie du?ego niewolnego programu JavaScript, co jest oczywistym z?em. Jednak?e, udost?pnia API do wysy?ania i pobierania dokumentów w standardowych formatach. Edytor b?d?cy wolnym oprogramowaniem mo?e to zrobi? przez ten API. U?ywanie w ten sposób nie jest SaaSS, poniewa? Google Docs jest sp?aszczane do repozytorium. Udost?pnianie firmie wszystkie swoje dane jest z?e, ale to kwestia prywatno?ci, nie SaaSS; poleganiu na us?udze aby mie? dost?p do swoich danych jest z?e, ale to kwestia ryzyka, nie SaaSS. Z drugiej strony, u?ywanie us?ugi do konwersji formatu jest SaaSS, poniewa? jest to co? co mogliby?cie sami zrobi? uruchamiaj?c stosowny program (miejmy nadziej?, ?e wolny) na swoim komputerze.

U?ywanie Google Docs przez wolny edytor jest oczywi?cie rzadkie. Najcz??ciej ludzie u?ywaj? go przez niewolny program JavaScript, które jest równie z?e jak ka?dy inny niewolny program. To mo?e te? by? SaaSS, ale to zale?y od tego jaka cz??? edycji si? dokonuje w programie JavaScript, a jaka cz??? na serwerze. Nie wiemy, ale poniewa? SaaSS i oprogramowanie w?asno?ciowe podobnie krzywdz? u?ytkowników, nie musimy wiedzie?.

Publikowanie czego? przez repozytorium utrzymywane przez kogo? innego nie jest problemem prywatno?ci, ale publikowanie czego? przez Google Docs ma wyj?tkowy problem: jest niemo?liwe nawet podejrze? tekst dokumentu Google Docs w przegl?darce bez uruchamiania niewolnego oprogramowania JavaScript. Nie powinni?cie u?ywa? Google Docs do publikacji czegokolwiek – ale powód nie jest kwesti? SaaSS.

Przemys? IT zniech?ca u?ytkowników do takiego rozró?niania. W?a?nie po to stworzono has?o „cloud computing” (przetwarzanie w chmurze). Ten termin jest tak mglisty, ?e mo?e odnosi? si? do prawie ka?dego zastosowania Internetu. Zalicza si? do tego SaaS i wiele innych czynno?ci sieciowych. W danym kontek?cie, autor pisz?cy „chmura” (je?li jest osob? techniczn?) ma co? konkretnego na my?li, ale zwykle nie wyja?nia, ?e w innych artyku?ach termin ma inne konkretne znaczenia. Termin powoduje, ?e ludzie uogólniaj? o praktykach, o których nale?y pomy?le? odr?bnie.

Je?li „przetwarzanie w chmurze” ma znaczenie, nie jest to sposób przetwarzania danych, a raczej podej?cia do naszego przetwarzania: sposobu beztroskiego, który mówi „Nie zadawajcie pytań. Nie martwcie si? tym, kto ma kontrol? nad Waszym przetwarzaniem czy trzyma Wasze dane. Nie sprawdzajcie czy nasza us?uga ma ukryty hak nim po?kniecie. Wierzcie firmom bez zawahania” Innymi s?owy „My?l jak frajer.” Chmura w g?owie jest przeszkod? do jasnego my?lenia. Dla jasnego my?lenia o komputerach, unikajmy terminu „chmura”.

Radzenie sobie z problemem SaaSS

Z wszystkich stron internetowych, SaaSS jest tylko na nielicznych; wi?kszo?ci stron to nie dotyczy. Co powinni?my zrobi? z tymi, które jednak s? SaaS?

Przyk?adowo tam, gdzie w?asnor?cznie przetwarzasz swoje dane, rozwi?zanie jest proste: u?ywaj w?asnej kopii aplikacji b?d?cej wolnym oprogramowaniem. Edytuj swój tekst w?asn? kopi? wolnego edytora tekstu takiego jak GNU Emacs lub innym wolnym pakietem biurowym. Edytuj swoje zdj?cie w?asn? kopi? wolnego programu, takiego jak GIMP. Co je?li nie jest dost?pny ?aden wolny program? U?ywanie prawnie zastrze?onego lub SaaSS by zabra?o Wam wolno??, wi?c nie powinni?cie ich u?ywa?. Wnie?cie wk?ad czasu lub pieni?dzy w rozwijanie wolnego zamiennika.

Jednak co ze wspóln? prac? z innymi? Na dzień dzisiejszy mo?e by? to trudne bez u?ywania serwera, a Wasza grupa mo?e nie wiedzie? jak utrzymywa? w?asny. Je?li u?ywacie jakiego? serwera, przynajmniej nie ufajcie serwerowi nale??cemu do firmy. Zwyk?a konsumencka umowa nie jest ochron? chyba, ?e mogliby?cie odkry? wykroczenie i procesowa? si?, ale firma prawdopodobnie tak pisze swoje kontrakty aby pozwala? na szerok? gam? nadu?y?. Rz?d mo?e pozyska? Wasze dane od firmy, razem z danymi wszystkich innych u?ytkowników, jak to Obama zrobi? firmom telefonicznym i to nawet przyjmuj?c, ?e firma nie dzia?a tak ochotniczo jak amerykańskie firmy telefoniczne, które nielegalnie nagrywa?y swoich klientów dla Busha. Je?li musicie u?ywa? serwera, u?ywajcie takiego, którego operatorzy daj? Wam podstawy zaufania wi?ksze ni? zwyk?e relacje komercyjne.

Jednak?e, na d?u?sz? met? mo?emy stworzy? alternatywy dla korzystania z serwerów. Na przyk?ad, mo?emy stworzy? program peer-to-peer, przez który u?ytkownicy mog? dzieli? si? zaszyfrowanymi danymi. Spo?eczno?? wolnego oprogramowania powinna opracowa? rozproszone zamienniki dla wa?nych „aplikacji sieciowych”. M?drym posuni?ciem mo?e by? wydanie ich na GNU Affero GPL, poniewa? s? kandydatami do konwersji przez kogo? innego w serwerowe programy. 刀塔自走棋手游什么时候出 szuka wolontariuszy do pracy nad takimi zamiennikami. Zach?camy równie? inne projekty wolnego oprogramowania aby wzi??y to zagadnienie pod uwag?.

Póki co, je?li firma zaprosi Was do korzystania z jej serwera do przetwarzania Waszych danych, nie ulegajcie; nie u?ywajcie SaaSS. Nie kupujcie ani nie instalujcie „cienkich klientów”, które s? po prostu komputerami tak s?abymi, ?e tak naprawd? zmuszaj? Was do wykonywania pracy na serwerze, chyba ?e zamierzacie u?ywa? ich we wspó?pracy z Waszym serwerem. U?ywajcie prawdziwego komputera i przechowujcie na nim swoje dane. Dla dobra Waszej wolno?ci, pracujcie z w?asn? kopi? wolnego programu.

Zobacz tak?e:

Bug, którego nikt nie mo?e zrozumie?.

TOP

[logo FSF] “The Free Software Foundation (FSF) is a nonprofit with a worldwide mission to promote computer user freedom. We defend the rights of all software users.”

JOIN SHOP